Zeeschuim: wat het is en waarom je er als kitesurfer rekening mee houdt
Zeeschuim: wat het is en waarom je er als kitesurfer rekening mee houdt
Je hebt het vast weleens gezien op het strand. Die dikke witte lagen schuim die over het zand waaien of op het water drijven. Het ziet er spectaculair uit, sommigen vinden het zelfs mooi, en op het eerste gezicht lijkt het volkomen onschuldig. Maar weet jij eigenlijk wat zeeschuim is? Waar het vandaan komt? En waarom het als kitesurfer toch de moeite waard is om er even bij stil te staan?
Hoe ontstaat het?
Zeeschuim begint bij plankton en algen. Wanneer deze microscopisch kleine organismen afsterven, komen er stoffen vrij zoals eiwitten, vetten en suikers. Deze werken als een soort natuurlijke zeep: ze verlagen de oppervlaktespanning van het water, waardoor luchtbelletjes makkelijker blijven hangen. Met name bij harde wind en hoge golven wordt het zeewater als het ware opgeklopt, net als slagroom. Dit gebeurt vaak in het voorjaar, als er in zee een explosie van algengroei is. Onder de juiste omstandigheden kan dat resulteren in lagen van soms wel een meter dik.
Wat zit erin?
Naast de organische stoffen van afgestorven algen bevat zeeschuim ook wat je er liever niet in zou hebben. In zeeschuim zitten concentraties PFAS die soms duizenden keren hoger zijn dan in het omringende zeewater. PFAS zijn chemische stoffen die zich ophopen in het lichaam en op de lange termijn schadelijk kunnen zijn voor je gezondheid. Als kitesurfer vaar je er regelmatig doorheen, komt het op je huid en slik je onvermijdelijk wat in. Geen acuut gevaar bij een klein beetje, maar iets om je bewust van te zijn.
Waarom is het gevaarlijk?
Voor zwemmers en golfsurfers is een dikke schuimlaag ronduit een van de gevaarlijkste situaties die ze op het water kunnen tegenkomen. In een dikke laag schuim zie je niets meer: geen horizon, geen golfslag, geen boven of onder. Het schuim kan voelen als een kleverige massa waarin je snel het overzicht verliest.
Daar komt bij dat je lichaam er letterlijk in wegzakt. De mix van water en lucht heeft een lagere dichtheid dan water alleen, waardoor je er doorheen zakt en niet omhoog kunt zwemmen. Je neemt happen schuim, met veel vocht, maar de lucht met zuurstof kan niet vrijelijk en moeiteloos de longen instromen. De combinatie van desoriëntatie, verstikking en het onvermogen om omhoog te zwemmen maakt zeeschuim onder extreme omstandigheden dodelijk.
Scheveningen, 11 mei 2020
Op 11 mei 2020 kwamen vijf ervaren surfers om het leven voor de kust van Scheveningen. Het dodelijke ongeluk werd toegeschreven aan een metersdikke schuimlaag, veroorzaakt door algenresten en een voor die tijd van het jaar ongebruikelijke harde aanlandige wind. De vijf omgekomen surfers waren goed bekend met de zee. Een deel van hen werkte als surfinstructeur en reddingszwemmer. Juist dat maakt het zo confronterend. Ervaring alleen biedt geen garantie als de omstandigheden zo extreem zijn.
Wat betekent dit voor jou als kitesurfer?
Als kitesurfer heb je een voordeel ten opzichte van zwemmers en golfsurfers. Je kite geeft je in de meeste gevallen de mogelijkheid om jezelf er snel uit te trekken en naar de kant te sturen. Dat is een groot verschil met iemand die puur op zijn eigen zwemkracht is aangewezen.
Maar dat voordeel is niet onvoorwaardelijk. Bij een lijnbreuk, een gecrasht kite of een defecte bar verlies je die optie direct. En dan sta je er alleen voor, midden in een massa waar je niet doorheen kunt zwemmen en waar je de horizon niet meer ziet. De desoriëntatie komt sneller dan je denkt. Wat van bovenaf misschien uitziet als een laag schuim is van binnenuit een wereld zonder referentiepunten. Geen golven om op te letten, geen zicht op de kant, geen gevoel van welke kant boven is.
Er is nog een aspect waar kitesurfers specifiek rekening mee moeten houden. Bij het varen door zeeschuim kom je onvermijdelijk in contact met de stoffen die erin zitten. Het spat op je gezicht, in je mond en op je huid. De PFAS concentraties in zeeschuim zijn vele malen hoger dan in het omringende water, en hoewel één keer door een laag schuim varen geen acuut gevaar oplevert, is het wel iets om je bewust van te zijn. Zeker als je er regelmatig mee in aanraking komt.
Daarnaast is zeeschuim vaak een teken van bredere omstandigheden die sowieso om voorzichtigheid vragen. Dikke schuimlagen ontstaan bij harde aanlandige wind, hoge golfslag en sterke stroming. Dat zijn precies de omstandigheden waarin een technisch probleem met je gear extra gevaarlijk wordt. De combinatie van die factoren is wat het risico echt verhoogt.
